एक समय उखु उत्पादन गर्ने किसानहरू बढी थिए, उखु मिलहरूमा उखुको अभाव हुने गरेपछि किसानहरूले उखु खेती गरेर जीविकोपार्जन गर्ने भन्दै उखु खेतीमा ध्यान दिएका थिए । उखु खेती गर्ने किसानहरूले उखुको उत्पादन र बजारको मागका आधारमा राम्रै आम्दानी हुने सपना देखेका थिए । तर सरकारले किसानहरूका समस्या सम्बोधन गर्न नसक्दा अहिले उखु किसानहरू पीडामा परेका छन् । उनीहरूले उखुको उचित मूल्य नपाएर बेच्दा पनि पालो पर्खनुपर्ने बाध्यता आउन थाल्यो । उखु मिलहरूमा उखु व्यापारीहरूको मात्रै हालीमुहाली रहँदा किसान थप पीडित हुन थालेका छन् । जसका कारण उखु उत्पादन गर्ने किसानहरूको संख्यामा दिनानुदिन गिरावट आउन थालेको छ ।
उखु किसानको मर्का सरकार र चिनी उद्योगी कसैले नबुझ्दा तराईमा उखुको खेती निरन्तर घट्न थालेको छ । उखु उत्पादन बढाएर देशलाई चिनीमा आत्मनिर्भर बनाउनु पर्नेमा उखु किसानको समस्या कुनै पक्षले नबुझ्दा तराईमा हरेक वर्ष उखुको खेती घट्दै गएको देखिएको छ । जसका कारण हरेक वर्ष उखुको खेती सुक्दै गएको छ । उखुको खेती सुक्दै जानाले सुगर मिलहरू धमाधम बन्द हुने अवस्थामा आउन थालेका छन् । कच्चा पदार्थको अभाव हुन थालेपछि मिलहरू बन्द गर्नुपर्ने अवस्था अहिले सञ्चालकहरूलाई छ । सोही समस्या कञ्चनपुरमा रहेको महाकाली सुगर मिलको छ । मिलले उखु पर्याप्त मात्रा आपूर्ति नआएकोले मिल बन्द गर्ने अन्तिम सूचना समेत जारी गरिसकेको छ । चैत्र ५ गते देखि मिल बन्द हुने भन्दै मिलले कहीँ कतै उखु बाँकी भए मिलमा सप्लाइ गर्न किसानहरूलाई सूचित गरेको छ । पटक पटक सूचना जारी गर्दै मिलले उखु किसानहरूलाई कच्चा पदार्थ ल्याउन आग्रह गरिरहेको भए पनि उखु उत्पादक किसानको संख्यामा कमी आउँदा मिलहरूले कच्चा पदार्थ पाउन छाडेका छन् ।
उखुको मूल्य निर्धारणमा उखु उत्पादकको कुनै भूमिका नहुने तथा उद्योगी र सरकार मिलेर किसानको उत्पादनको मूल्य निर्धारण गर्ने गरेको कारण उखु खेतीमा लाग्ने खर्चको तुलनामा आम्दानी नहुँदा हरेक उखु किसान र उखु उत्पादन घट्दै गएको आकलन गरिएको छ । सरकार र चिनी उद्योगीको सेटिङमा उखुको मूल्य निर्धारण हुँदा जहिले पनि किसानलाई मर्का हुने गरी र उद्योगीलाई फाइदा हुने गरी काम गरिँदै आएको छ । सरकार र उद्योगी मिलेर उखुको मूल्य घटाउने तथा चिनीको मूल्य बढाउने खेल हुँदा उखु खेती सुकेको किसानहरूले आरोप लगाउन थालेका छन् ।
वर्ष भरी मेहनत गरेर उब्जाएको उत्पादनको मूल्य नपाइने डरले पनि किसानहरू चिनी मिलहरूमा एकदमै सस्तो मूल्यमा उखु बेच्न बाध्य छन् । जसको फाइदा व्यापारी र उद्योगीहरूले लिई रहेका छन् । सरकारले देशलाई चिनीमा आत्मनिर्भर बनाउनका लागि उखु व्यवसायीहरूलाई प्रोत्साहन गर्नुको साटो उखु व्यवसायीहरूका समस्या समाधान गर्न नसक्दा उखु उत्पादन घट्दै गइरहेको छ भने चिनीको आयात बर्सेनि बढ्दै गइरहेको छ । सरकारको लाचारीपन, व्यापारी र उखु उद्योगीको मिलेमतोका कारण किसानहरूले थप पिडा भोग्दै आएका छन् । खेतमा काटेर राखेको उखु सुक्न लाग्दा समेत उखु उद्योगीले व्यापारीहरूसँगको साटगाठका कारण मतलब नगर्ने गरेका कारण वर्षेनी घाटा हुन थालेपछि उखु किसानहरू पलायन हुन थालेका छन् । उखु किसान पलायन हुँदा अहिले त्यसको प्रत्यक्ष असर उखु उद्योगीहरू र सरकारमा परेको छ । चीनीमा आत्मनिर्भर बन्नुपर्नेमा भएका उद्योगहरू पनि कच्चा पदार्थको अभावका कारण बन्द हुने अवस्थामा पुगिसक्दा सम्म सरकारले तदारुकता देखाउन सकेको छैन । जसका कारण उखु किसानको संख्या मात्रै नभई उखु मिलको संख्यामा पनि कमी आएको छ ।
नेपालमा उखुको राम्रो उत्पादन हुन्छ । उखु मिलहरूमा मागका आधारमा पर्याप्त रूपमा कच्चापदार्थ पु¥याउनका लागि यहाँ उखु उत्पादन गर्न सकिन्छ र भएको पनि छ । तर सरकारले त्यसका लागि उखु किसानहरूका समस्या समाधान गर्नुपर्दछ । उखु किसानहरूलाई उचित मूल्य दिने, बजार दिने र व्यवस्थापन गर्ने काम गर्न सक्यो भने देश चीनीमा आत्मनिर्भर बन्नुका साथै बाहिर पनि निर्यात गर्न सक्छ । तसर्थ प्रत्यक्ष रूपमा लाभ लिन सकिने कुराहरूमा सरकारले ढिलाइ गर्नुहुँदैन । देशलाई चीनीमा आत्मनिर्भर बन्ने वातावरण सृजना गर्न सरकार अग्रसर बन्नुपर्दछ ।
