खेमराज ओझा– नेपाल आज एउटा यस्तो मोडमा उभिएको छ, जहाँ धेरै नागरिकको मनमा आशाभन्दा निराशाले बढी ठाउँ लिएको देखिन्छ । गाउँदेखि सहरसम्म, विद्यार्थीदेखि किसानसम्म, कर्मचारीदेखि व्यवसायीसम्म, युवा देखि ज्येष्ठ नागरिकसम्म सबैले कुनै न कुनै रूपमा कठिनाइको सामना गरिरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा धेरैको मनमा एउटै प्रश्न उठ्छ— “यो देश कहिले निराशामुक्त हुन्छ ?”
निराशा कुनै एउटा कारणले मात्र जन्मिने भावना होइन । जब नागरिकले आफ्नो मेहनतको उचित प्रतिफल पाउँदैनन्, योग्यताअनुसार अवसर प्राप्त गर्दैनन्, राज्यप्रति विश्वास हराउँदै जान्छ, न्याय ढिलो वा असमान रूपमा प्राप्त हुन्छ, भ्रष्टाचार मौलाउँछ, राजनीतिक अस्थिरता बढ्छ र भविष्य अनिश्चित देखिन्छ, तब निराशा समाजभर फैलिन्छ ।
आज नेपालका लाखौं युवाहरू उच्च शिक्षा हासिल गरेपछि पनि आफ्नै देशमा सम्मानजनक रोजगारी नपाएर विदेशिन बाध्य छन् । गाउँहरूमा खेतबारी बाँझिँदै गएका छन्, उत्पादन घटिरहेको छ, उद्योगधन्दा अपेक्षाअनुसार विकास हुन सकेका छैनन् । शिक्षित जनशक्ति विदेश पलायन भइरहेका छन् । यो अवस्था केवल आर्थिक चुनौती मात्र होइन, राष्ट्रिय सम्भावनाको क्षति पनि हो ।
अर्कोतर्फ, भ्रष्टाचार, ढिलासुस्ती, अनियमितता र राजनीतिक स्वार्थले नागरिकको राज्यप्रतिको विश्वास कमजोर बनाएको छ । जब जनताले नियम पालना गरेर पनि सेवा पाउन कठिन हुन्छ, तर पहुँच भएका व्यक्तिले सहज रूपमा काम गराउँछन्, तब नागरिकको मनमा अन्यायको अनुभूति बढ्छ । यही अनुभूतिले निराशालाई गहिरो बनाउँछ ।
तर यी सबै समस्याबीच पनि नेपाल पूर्ण रूपमा आशाहीन देश होइन । हाम्रो देश प्राकृतिक स्रोत, जलस्रोत, पर्यटन, कृषि, सांस्कृतिक सम्पदा र मेहनती जनशक्तिले भरिपूर्ण छ । यदि यी स्रोतहरूको सही उपयोग गर्न सकियो भने नेपालले तीव्र आर्थिक तथा सामाजिक विकास गर्न सक्छ । समस्या सम्भावनाको अभाव होइन, सम्भावनाको सही व्यवस्थापनको अभाव हो ।
देशलाई निराशामुक्त बनाउन सबैभन्दा पहिले सुशासन आवश्यक छ । राज्यका हरेक निकाय पारदर्शी, जवाफदेही र नागरिकमैत्री बन्नुपर्छ । भ्रष्टाचारमाथि कठोर नियन्त्रण हुनुपर्छ । कानुन सबैका लागि समान रूपमा लागू हुनुपर्छ । योग्य र इमानदार व्यक्तिलाई अवसर दिने संस्कृतिको विकास हुनुपर्छ । शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, उद्योग र पूर्वाधारलाई दीर्घकालीन योजनाअनुसार अघि बढाउनुपर्छ ।
रोजगारी सिर्जना अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो । युवाले आफ्नै देशमा सम्मानजनक आम्दानी गर्न सक्ने वातावरण बनेमा विदेश पलायन स्वतः घट्दै जान्छ । कृषि आधुनिकीकरण, साना तथा मझौला उद्योगको प्रवद्र्धन, पर्यटनको विकास, सूचना प्रविधिमा लगानी र उद्यमशीलताको प्रवद्र्धनले लाखौं रोजगारी सिर्जना गर्न सक्छ ।
नागरिकको भूमिका पनि कम महत्वपूर्ण छैन । केवल सरकारको आलोचना गरेर मात्र परिवर्तन सम्भव हुँदैन । इमानदारीपूर्वक आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्ने, कर तिर्ने, कानुन पालना गर्ने, भ्रष्टाचारलाई अस्वीकार गर्ने, सामाजिक सद्भाव कायम राख्ने र योग्य नेतृत्व चयन गर्ने नागरिकले नै बलियो राष्ट्र निर्माण गर्न सक्छन् ।
नेपालको इतिहासले पनि कठिन समयपछि नयाँ सम्भावनाहरू जन्मिएका उदाहरणहरू देखाएको छ । प्राकृतिक विपत्ति, राजनीतिक परिवर्तन र आर्थिक संकटका बीच पनि नेपाली समाजले बारम्बार उठ्ने साहस देखाएको छ । यही आत्मविश्वास, मेहनत र एकताले भविष्यमा पनि नयाँ आशा निर्माण गर्न सक्छ ।
हामीले निराशालाई नियति होइन, चुनौतीका रूपमा लिनुपर्छ । समस्यालाई स्वीकार गर्दै समाधानको खोजीमा लाग्नु नै प्रगतिको पहिलो पाइला हो । जब राज्यले नागरिकको विश्वास जित्छ, नागरिकले आफ्नो कर्तव्य इमानदारीपूर्वक निभाउँछन्, युवाले आफ्नै देशमा भविष्य देख्न थाल्छन् र विकासको प्रतिफल सबै नागरिकसम्म पुग्न थाल्छ, तब नेपाल निराशाबाट आशाको यात्रामा अघि बढ्नेछ ।
निष्कर्षमा, कुनै पनि देश रातारात निराशामुक्त हुँदैन । त्यसका लागि इमानदार नेतृत्व, प्रभावकारी नीति, पारदर्शी शासन, जिम्मेवार नागरिक, गुणस्तरीय शिक्षा, उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र र राष्ट्रिय एकताको आवश्यकता हुन्छ । नेपालसँग सम्भावना प्रशस्त छ ।
आवश्यक छ त केवल सही दिशा, दृढ इच्छाशक्ति र सामूहिक प्रयास । यदि हामी सबैले आफ्नो ठाउँबाट इमानदारीका साथ योगदान दिन सक्यौं भने आजको निराशा भोलिको आशामा परिवर्तन हुनेछ, र एक दिन नेपाल अवश्य पनि निराशाभन्दा आशाले भरिएको, समृद्ध र आत्मनिर्भर राष्ट्र बन्नेछ ।
