हाम्रो शरीरमा दुई वटा मिर्गौला हुन्छन् । मिर्गौलाको मुख्य काम रगत सफा गर्ने हो । हामीले खाएको खानेकुरा प्राचन प्रणालीमा गएपछि पाचन र मेटावोलिजम प्रक्रिया हुन्छ र दुषित पदार्थ जम्मा हुन्छ ।
खासगरि युरिया र क्रियाटिनिनलाई मिर्गौलाले फिल्टर गर्छ । शरीरमा भएको सबै रगत मिर्गौलाले नै फिल्टर गर्छ । ९८ प्रतिशत रगत शरीरले नै पुनः लिन्छ भने २ प्रतिशतलाई पिसाबको रुपमा फाल्छ ।
मिर्गौला प्रत्यारोपण सर्जन डा रविन बहादुर बस्नेतका अनुसार मिर्गौलामा समस्या भइसकेपछि रगतको कमी हुन थाल्छ । जसले गर्दा काम गर्न जाँगर नलाग्ने, थोरै हिँड्दा पनि थकाइ लाग्ने, स्वाँ–स्वाँ हुनेजस्ता लक्षण देखिन्छन् । युरिया र क्रियाटिनिनको मात्रा बढ्दै गएपछि खान मन नलाग्ने, वाकवाक लाग्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने र सास फेर्दा पिसाबको गन्ध आउने लक्षण देखिन्छ ।
मिर्गौला बिग्रिनु अगाडि नै थाहा पाउने सबैभन्दा उत्तम र भरपर्दो उपाय नियमित रगत र पिसाबको परीक्षण गराउनु हो । मिर्गौला बिग्रिन सुरु हुँदा शुरुवाती चरणमा कुनै पनि लक्षण देखिँदैनन् । मिर्गौलाले आफ्नो ७० देखि ९० प्रतिशतसम्म कार्यक्षमता गुमाएपछि मात्र शरीरमा लक्षणहरू देखा पर्न थाल्छन् ।
यदि तपाईं समयमै सजग हुन चाहनुहुन्छ भने निम्नलिखित जाँचहरू र प्रारम्भिक संकेतहरूमा ध्यान दिनुपर्छ :
अनिवार्य रूपमा गर्नुपर्ने स्वास्थ्य परीक्षणहरू
यदि तपाईंलाई मधुमेह, उच्च रक्तचाप, वा परिवारमा कसैलाई मिर्गौलाको रोग छ भने वर्षमा कम्तीमा एक पटक यी परीक्षणहरू गराउन आवश्यक छ ।
पिसाबको जाँच : मिर्गौला खराब हुन थालेको सबैभन्दा पहिलो संकेत पिसाबबाट प्रोटिन वा एल्बुमिन लिक हुनु हो । यो जाँचबाट मिर्गौला बिग्रिनु अगाडि नै समस्या पत्ता लाग्छ ।
रगतको जाँच : रगतमा ’क्रिएटिनिन’ को मात्रा बढेको छ भने यसले मिर्गौलाले फोहोर छान्न छाडेको संकेत गर्छ । यसैको आधारमा (मिर्गौलाको फिल्टर गर्ने क्षमता) निकालिन्छ ।
भिडियो एक्सरे : यसले मिर्गौलाको आकार, पत्थरी वा कुनै अवरोध भए नभएको देखाउँछ ।
शरीरले दिने प्रारम्भिक चेतावनीका संकेतहरू
मिर्गौलामा समस्या बढ्दै जाँदा शरीरमा यस्ता परिवर्तनहरू देखिन सक्छन्, जसलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन ।
पिसाबमा परिवर्तन : पिसाबमा धेरै फिज देखिनु (प्रोटिन बगेको संकेत), पिसाबको रङ गाढा हुनु वा रगत देखिनु, र रातिको समयमा धेरै पटक पिसाब लाग्नु ।
शरीर सुन्निनु : मिर्गौलाले पानी र नुन छान्न नसक्दा विशेषगरी बिहान उठ्दा आँखाको वरिपरि, र बेलुकातिर गोडा, पैताला वा हत्केलाहरू सुन्निनु ।
अत्यधिक थकान र कमजोरी : रगतमा फोहोर जम्मा हुँदा र मिर्गौलाले पर्याप्त रातो रगत कोशिका बनाउन नसक्दा (एनिमिया भएर) कडा थकान र कन्सन्ट्रेट गर्न गाह्रो हुनु ।
छाला सुक्खा हुनु र चिलाउनु : रगतमा खनिज र पोषक तत्वहरूको सन्तुलन बिग्रँदा छाला एकदमै सुक्खा हुने र चिलाउने हुन्छ ।
भोक नलाग्नु र वाकवाकी : रगतमा युरिया जस्ता विषाक्त पदार्थ बढ्दा खान मन नलाग्ने, मुखको स्वाद बिग्रने (धातु जस्तो स्वाद) र वाकवाकी लाग्ने हुन्छ ।
